Десять заповедей

Десять заповедей записаны в 20-й главе книги Исход и в 5-й главе книги Второзаконие. В Ветхом Завете они названы «словами завета» (Исх 34:28) и «десятословием» (Исх 34:28; Втор 4:13), а в Новом Завете — «заповедями», по-гречески ἐντολαί (Мф 19:17; Рим 13:9). Сегодня Десять заповедей часто называют Декалогом — от греческого δέκα λόγοι, «десять слов».

Обе записи Десяти заповедей по сути одинаковы, но заповедь о субботе обоснована в них по-разному: в Исходе — сотворением мира, во Второзаконии — избавлением Израиля из египетского рабства.

В Новом Завете Иисус и апостолы не раз ссылаются на эти заповеди — на все, кроме заповеди о субботе. При этом они говорят прежде всего о внутреннем, а не о внешнем их исполнении и выделяют два главных требования: любовь к Богу и любовь к ближнему.

Исход и Второзаконие

Ik ben Jahweh, uw God, die u uit Egypte, uit het slavenhuis heb geleid; gij zult geen andere goden naast Mij hebben. Gij zult u geen godenbeeld maken noch enig beeld van wat in de hemel daarboven, op de aarde beneden, of in het water onder de aarde is. Gij moogt ze niet aanbidden of dienen. Want Ik, Jahweh, uw God, ben een naijverige God, die de zonden der vaders wreekt op de zonen, op het derde en vierde geslacht van hen, die Mij haten, maar die genadig is aan het duizendste geslacht van hen, die Mij liefhebben en mijn geboden onderhouden. Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken; want wanneer iemand de naam van Jahweh ijdel gebruikt, laat Hij dit niet ongestraft. Gedenk de sabbat, dat gij die heiligt. Zes dagen kunt ge werken en al uw arbeid verrichten, maar de zevende dag is een sabbat voor Jahweh, uw God; dan moogt ge geen arbeid verrichten; gijzelf, noch uw zoon of uw dochter, noch uw slaaf, uw slavin of uw vee, noch de vreemdeling, die binnen uw poorten woont. Want in zes dagen heeft Jahweh hemel, aarde en zee gemaakt met al wat er in is; maar op de zevende dag rustte Hij. Daarom heeft Jahweh de sabbat gezegend, en hem voor heilig verklaard. Eert uw vader en moeder, opdat ge lang moogt blijven in het land, dat Jahweh, uw God, u zal schenken. Gij zult niet doden. Gij zult geen overspel doen. Gij zult niet stelen. Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen. Gij zult het huis van uw naaste niet begeren. Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren, noch zijn slaaf of slavin, zijn rund of zijn ezel, noch iets van wat uw naaste behoort.

Исход 20:2–17 · CanisiusCanisiusvertaling

Ik ben Jahweh, uw God, die u uit Egypte heb geleid, uit het slavenhuis. Gij zult geen andere goden hebben dan Mij. Gij zult u geen afgodsbeeld maken, geen gestalte van iets aan de hemel daarboven, op de aarde beneden of in het water, dat onder de aarde is. Gij moogt ze aanbidden noch dienen; want Ik Jahweh, uw God, ben een naijverige God, die de zonden der vaderen wreekt op de kinderen en op het derde en vierde geslacht van hen, die Mij haten, maar die genade bewijst aan het duizendste geslacht van die Mij beminnen en mijn geboden onderhouden. Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken; want Jahweh laat niet ongestraft, die zijn naam ijdel gebruikt. Onderhoud de sabbatdag en heilig hem, zoals Jahweh, uw God, u bevolen heeft. Zes dagen moogt ge werken en al uw arbeid verrichten; maar de zevende dag is een sabbat ter ere van Jahweh, uw God, dan moogt gij, noch uw zoon of uw dochter, noch uw slaaf of slavin, noch uw rund, uw ezel of een van uw beesten, noch de vreemdeling binnen uw poorten enige arbeid verrichten, opdat uw slaaf en slavin kunnen rusten, zoals gijzelf. Denk er aan, dat gij zelf slaaf zijt geweest in het land van Egypte, dat Jahweh, uw God, u daar vandaan heeft geleid met sterke hand en gespierde arm, en Jahweh, uw God, u daarom bevolen heeft de sabbatdag te onderhouden. Eer uw vader en uw moeder, zoals Jahweh, uw God, u bevolen heeft, opdat gij lang moogt blijven leven, en het u goed moge gaan in het land, dat Jahweh, uw God, u zal schenken. Gij zult niet doden. Gij zult geen overspel doen. Gij zult niet stelen. Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen. Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren. Gij zult het huis van uw naaste niet verlangen, noch zijn akker, noch zijn slaaf of slavin, noch zijn os of zijn ezel, noch iets wat uw naaste behoort.

Второзаконие 5:6–21 · CanisiusCanisiusvertaling

Как делят заповеди

В тексте больше десяти повелений, и разделить его на десять заповедей можно по-разному. В таблице — какой по счёту заповедью считается каждое место в каждой традиции; прочерк значит, что место в счёт заповедей не входит, а «вст.» — что это вступление: своего номера у него нет, но оно считается частью Десяти заповедей.

Текст Исход Второзаконие Септуагинта Талмуд Августин Филон Католики Лютеране Реформаты
«Я Господь, Бог твой…» 20:2 5:6 — 1 — — 1 — вст.
«Да не будет у тебя других богов…» 20:3 5:7 1 2 1 1 1 1 1
«Не делай себе кумира…» 20:4–6 5:8–10 2 2 1 2 1 — 2
«Не произноси имени Господа, Бога твоего, напрасно…» 20:7 5:11 3 3 2 3 2 2 3
«Помни (наблюдай) день субботний…» 20:8–11 5:12–15 4 4 3 4 3 3 4
«Почитай отца твоего и мать твою…» 20:12 5:16 5 5 4 5 4 4 5
«Не убивай» 20:13 5:17 6 6 5 7 5 5 6
«Не прелюбодействуй» 20:14 5:18 7 7 6 6 6 6 7
«Не кради» 20:15 5:19 8 8 7 8 7 7 8
«Не произноси ложного свидетельства…» 20:16 5:20 9 9 8 9 8 8 9
«Не желай дома ближнего твоего» 20:17 5:21 10 10 10 10 10 9 10
«Не желай жены ближнего твоего» 20:17 5:21 10 10 9 10 9 10 10
«…ни раба его, ни рабыни его… ничего, что у ближнего твоего» 20:17 5:21 10 10 10 10 10 10 10
  • Септуагинта — греческий перевод Ветхого Завета. Её деление сегодня приняли православная и большинство протестантских церквей, кроме лютеран.
  • Талмуд — по еврейской традиции первая заповедь — вступление «Я Господь, Бог твой…».
  • Блаженный Августин следует еврейской традиции, но вступление заповедью не считает, а последнюю заповедь «Не желай» делит на две по порядку слов во Второзаконии.
  • Филон Александрийский делит так же, как Септуагинта, но заповеди «Не убивай» и «Не прелюбодействуй» у него поменялись местами.
  • Католическая церковь следует делению Августина, но вступление считает частью первой заповеди.
  • Лютеране следуют делению Августина, но без запрета на изображения; за основу берут текст книги Исход.
  • Реформатские церкви следуют делению Септуагинты; вступление считается необходимой частью Десяти заповедей и обязательно произносится вместе с ними.