Десять заповедей
Десять заповедей записаны в 20-й главе книги Исход и в 5-й главе книги Второзаконие. В Ветхом Завете они названы «словами завета» (Исх 34:28) и «десятословием» (Исх 34:28; Втор 4:13), а в Новом Завете — «заповедями», по-гречески ἐντολαί (Мф 19:17; Рим 13:9). Сегодня Десять заповедей часто называют Декалогом — от греческого δέκα λόγοι, «десять слов».
Обе записи Десяти заповедей по сути одинаковы, но заповедь о субботе обоснована в них по-разному: в Исходе — сотворением мира, во Второзаконии — избавлением Израиля из египетского рабства.
В Новом Завете Иисус и апостолы не раз ссылаются на эти заповеди — на все, кроме заповеди о субботе. При этом они говорят прежде всего о внутреннем, а не о внешнем их исполнении и выделяют два главных требования: любовь к Богу и любовь к ближнему.
Исход и Второзаконие
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, ο εξαγαγών σε εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμά τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα εν τη γη κάτω, όσα εν τοις ύδασιν υποκάτω της γής·μη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· διότι δεν θέλει αθωώσει ο Κύριος τον λαμβάνοντα επί ματαίω το όνομα αυτού.Ενθυμού την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ, μήτε ο υιός σου, μήτε η θυγάτηρ σου, μήτε ο δούλός σου, μήτε η δούλη σου, μήτε το κτήνός σου, μήτε ο ξένος σου, ο εντός των πυλών σου·διότι εις εξ ημέρας εποίησεν ο Κύριος τον ουρανόν και την γην, την θάλασσαν και πάντα τα εν αυτοίς· εν δε τη ημέρα τη εβδόμη κατέπαυσε· διά τούτο ευλόγησε Κύριος την ημέραν του σαββάτου και ηγίασεν αυτήν.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, διά να γείνης μακροχρόνιος επί της γης, την οποίαν σοι δίδει Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Μη μοιχεύσης.Μη κλέψης.Μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Μη επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου· μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ τον δούλον αυτού· μηδέ την δούλην αυτού, μηδέ τον βουν αυτού, μηδέ τον όνον αυτού, μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, όστις σε εξήγαγον εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς, πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμα τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα είναι εν τη γη κάτω, ή όσα είναι εν τοις ύδασιν υποκάτω της γηςμη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω διότι ο Κύριος δεν θέλει αθωώσει τον λαμβάνοντα το όνομα αυτού επί ματαίω.Φύλαττε την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν· καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ μήτε ο υιός σου μήτε η θυγάτηρ σου μήτε ο δούλός σου μήτε η δούλη σου μήτε ο βους σου μήτε ο όνος σου μήτε κανέν εκ των κτηνών σου μήτε ο ξένος σου ο εντός των πυλών σου διά να αναπαυθή ο δούλός σου και η δούλη σου καθώς συ.Και ενθυμού, ότι ήσο δούλος εν τη γη της Αιγύπτου· και Κύριος ο Θεός σου σε εξήγαγεν εκείθεν εν χειρί κραταιά και εν βραχίονι εξηπλωμένω· διά τούτο Κύριος ο Θεός σου προσέταξεν εις σε να φυλάττης την ημέραν του σαββάτου.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου· διά να γείνης μακροχρόνιος και διά να ευημερής επί της γης, την οποίαν δίδει εις σε Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Και μη μοιχεύσης.Και μη κλέψης.Και μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Και μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου μήτε τον αγρόν αυτού μήτε τον δούλον αυτού μήτε την δούλην αυτού μήτε τον βουν αυτού μήτε τον όνον αυτού μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Как делят заповеди
В тексте больше десяти повелений, и разделить его на десять заповедей можно по-разному. В таблице — какой по счёту заповедью считается каждое место в каждой традиции; прочерк значит, что место в счёт заповедей не входит, а «вст.» — что это вступление: своего номера у него нет, но оно считается частью Десяти заповедей.
| Текст | Исход | Второзаконие | Септуагинта | Талмуд | Августин | Филон | Католики | Лютеране | Реформаты |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| «Я Господь, Бог твой…» | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | вст. |
| «Да не будет у тебя других богов…» | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| «Не делай себе кумира…» | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| «Не произноси имени Господа, Бога твоего, напрасно…» | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| «Помни (наблюдай) день субботний…» | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| «Почитай отца твоего и мать твою…» | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| «Не убивай» | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| «Не прелюбодействуй» | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| «Не кради» | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| «Не произноси ложного свидетельства…» | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| «Не желай дома ближнего твоего» | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| «Не желай жены ближнего твоего» | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| «…ни раба его, ни рабыни его… ничего, что у ближнего твоего» | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Септуагинта — греческий перевод Ветхого Завета. Её деление сегодня приняли православная и большинство протестантских церквей, кроме лютеран.
- Талмуд — по еврейской традиции первая заповедь — вступление «Я Господь, Бог твой…».
- Блаженный Августин следует еврейской традиции, но вступление заповедью не считает, а последнюю заповедь «Не желай» делит на две по порядку слов во Второзаконии.
- Филон Александрийский делит так же, как Септуагинта, но заповеди «Не убивай» и «Не прелюбодействуй» у него поменялись местами.
- Католическая церковь следует делению Августина, но вступление считает частью первой заповеди.
- Лютеране следуют делению Августина, но без запрета на изображения; за основу берут текст книги Исход.
- Реформатские церкви следуют делению Септуагинты; вступление считается необходимой частью Десяти заповедей и обязательно произносится вместе с ними.