Les dix commandements
Les dix commandements sont écrits au chapitre 20 de l’Exode et au chapitre 5 du Deutéronome. L’Ancien Testament les appelle « les paroles de l’alliance » (Ex 34:28) et « les dix paroles » (Ex 34:28 ; Dt 4:13). Le Nouveau Testament les appelle « les commandements », en grec ἐντολαί (Mt 19:17 ; Rm 13:9). Aujourd’hui, on les appelle souvent le décalogue, d’après le grec δέκα λόγοι, « dix paroles ».
Les deux récits des dix commandements sont presque identiques. Mais ils donnent des raisons différentes pour le commandement du sabbat : dans l’Exode, il repose sur la création du monde ; dans le Deutéronome, sur la délivrance d’Israël de l’esclavage en Égypte.
Dans le Nouveau Testament, Jésus et les apôtres parlent plusieurs fois de ces commandements, de tous sauf du commandement du sabbat. Ils parlent surtout de les garder au fond du cœur, et pas seulement en apparence. Ils mettent en avant deux exigences principales : l’amour pour Dieu et l’amour pour le prochain.
L’Exode et le Deutéronome
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, ο εξαγαγών σε εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμά τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα εν τη γη κάτω, όσα εν τοις ύδασιν υποκάτω της γής·μη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· διότι δεν θέλει αθωώσει ο Κύριος τον λαμβάνοντα επί ματαίω το όνομα αυτού.Ενθυμού την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ, μήτε ο υιός σου, μήτε η θυγάτηρ σου, μήτε ο δούλός σου, μήτε η δούλη σου, μήτε το κτήνός σου, μήτε ο ξένος σου, ο εντός των πυλών σου·διότι εις εξ ημέρας εποίησεν ο Κύριος τον ουρανόν και την γην, την θάλασσαν και πάντα τα εν αυτοίς· εν δε τη ημέρα τη εβδόμη κατέπαυσε· διά τούτο ευλόγησε Κύριος την ημέραν του σαββάτου και ηγίασεν αυτήν.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, διά να γείνης μακροχρόνιος επί της γης, την οποίαν σοι δίδει Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Μη μοιχεύσης.Μη κλέψης.Μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Μη επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου· μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ τον δούλον αυτού· μηδέ την δούλην αυτού, μηδέ τον βουν αυτού, μηδέ τον όνον αυτού, μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, όστις σε εξήγαγον εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς, πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμα τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα είναι εν τη γη κάτω, ή όσα είναι εν τοις ύδασιν υποκάτω της γηςμη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω διότι ο Κύριος δεν θέλει αθωώσει τον λαμβάνοντα το όνομα αυτού επί ματαίω.Φύλαττε την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν· καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ μήτε ο υιός σου μήτε η θυγάτηρ σου μήτε ο δούλός σου μήτε η δούλη σου μήτε ο βους σου μήτε ο όνος σου μήτε κανέν εκ των κτηνών σου μήτε ο ξένος σου ο εντός των πυλών σου διά να αναπαυθή ο δούλός σου και η δούλη σου καθώς συ.Και ενθυμού, ότι ήσο δούλος εν τη γη της Αιγύπτου· και Κύριος ο Θεός σου σε εξήγαγεν εκείθεν εν χειρί κραταιά και εν βραχίονι εξηπλωμένω· διά τούτο Κύριος ο Θεός σου προσέταξεν εις σε να φυλάττης την ημέραν του σαββάτου.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου· διά να γείνης μακροχρόνιος και διά να ευημερής επί της γης, την οποίαν δίδει εις σε Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Και μη μοιχεύσης.Και μη κλέψης.Και μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Και μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου μήτε τον αγρόν αυτού μήτε τον δούλον αυτού μήτε την δούλην αυτού μήτε τον βουν αυτού μήτε τον όνον αυτού μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Comment les commandements sont numérotés
Le texte contient plus de dix prescriptions, et il y a plus d’une façon de le diviser en dix commandements. Le tableau montre quel numéro chaque passage reçoit dans chaque tradition. Un tiret veut dire que le passage n’est pas compté parmi les commandements. « préam. » veut dire préambule : il n’a pas de numéro à lui, mais il est tenu pour une partie des dix commandements.
| Texte | Exode | Deutéronome | Septante | Talmud | Augustin | Philon | catholique | luthérienne | réformée |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| « Je suis l’Éternel, ton Dieu… » | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | préam. |
| « Tu n’auras point d’autres dieux devant ma face » | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| « Tu ne te feras point d’image taillée… » | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| « Tu ne prendras point le nom de l’Éternel, ton Dieu, en vain… » | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| « Souviens-toi du jour du sabbat… » (« Garde le jour du sabbat… ») | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| « Honore ton père et ta mère… » | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| « Tu ne tueras point » | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| « Tu ne commettras point adultère » | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| « Tu ne déroberas point » | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| « Tu ne diras point de faux témoignage… » | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| « Tu ne convoiteras point la maison de ton prochain » | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| « Tu ne convoiteras point la femme de ton prochain » | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| « … ni son serviteur, ni sa servante, … ni rien qui soit à ton prochain » | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septante — la traduction grecque de l’Ancien Testament. L’Église orthodoxe et la plupart des Églises protestantes, sauf les luthériens, suivent aujourd’hui sa division.
- Talmud — dans la tradition juive, le premier commandement est le préambule, « Je suis l’Éternel, ton Dieu… ».
- Saint Augustin suit la tradition juive, mais ne compte pas le préambule comme un commandement. Il divise le dernier commandement, « Tu ne convoiteras point », en deux, selon l’ordre des mots du Deutéronome.
- Philon d’Alexandrie divise le texte comme la Septante, mais met « Tu ne tueras point » et « Tu ne commettras point adultère » dans l’ordre inverse.
- L’Église catholique suit la division d’Augustin, mais compte le préambule comme une partie du premier commandement.
- Les luthériens suivent la division d’Augustin sans l’interdiction des images, et prennent comme base le texte de l’Exode.
- Les Églises réformées suivent la division de la Septante ; le préambule est tenu pour une partie nécessaire des dix commandements et il est toujours dit avec eux.