De Tien Geboden
De Tien Geboden staan in hoofdstuk 20 van Exodus en in hoofdstuk 5 van Deuteronomium. Het Oude Testament noemt ze „de bepalingen van het Verbond” (Exo 34:28) en „de tien geboden” (Exo 34:28; Deu 4:13). Het Nieuwe Testament noemt ze „de geboden”, in het Grieks ἐντολαί (Mat 19:17; Rom 13:9). Tegenwoordig heten ze vaak de decaloog, naar het Griekse δέκα λόγοι, „tien woorden”.
De twee opschrijvingen van de Tien Geboden zijn in de kern gelijk. Ze geven wel verschillende redenen voor het sabbatsgebod: in Exodus rust het op de schepping van de wereld, in Deuteronomium op de bevrijding van Israël uit de slavernij in Egypte.
In het Nieuwe Testament verwijzen Jezus en de apostelen meer dan eens naar deze geboden, naar alle behalve het sabbatsgebod. Ze spreken vooral over het houden van de geboden van binnenuit, en niet alleen van buiten. Ze noemen twee hoofdeisen: liefde voor God en liefde voor de naaste.
Exodus en Deuteronomium
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, ο εξαγαγών σε εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμά τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα εν τη γη κάτω, όσα εν τοις ύδασιν υποκάτω της γής·μη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· διότι δεν θέλει αθωώσει ο Κύριος τον λαμβάνοντα επί ματαίω το όνομα αυτού.Ενθυμού την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ, μήτε ο υιός σου, μήτε η θυγάτηρ σου, μήτε ο δούλός σου, μήτε η δούλη σου, μήτε το κτήνός σου, μήτε ο ξένος σου, ο εντός των πυλών σου·διότι εις εξ ημέρας εποίησεν ο Κύριος τον ουρανόν και την γην, την θάλασσαν και πάντα τα εν αυτοίς· εν δε τη ημέρα τη εβδόμη κατέπαυσε· διά τούτο ευλόγησε Κύριος την ημέραν του σαββάτου και ηγίασεν αυτήν.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, διά να γείνης μακροχρόνιος επί της γης, την οποίαν σοι δίδει Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Μη μοιχεύσης.Μη κλέψης.Μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Μη επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου· μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ τον δούλον αυτού· μηδέ την δούλην αυτού, μηδέ τον βουν αυτού, μηδέ τον όνον αυτού, μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, όστις σε εξήγαγον εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς, πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμα τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα είναι εν τη γη κάτω, ή όσα είναι εν τοις ύδασιν υποκάτω της γηςμη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω διότι ο Κύριος δεν θέλει αθωώσει τον λαμβάνοντα το όνομα αυτού επί ματαίω.Φύλαττε την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν· καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ μήτε ο υιός σου μήτε η θυγάτηρ σου μήτε ο δούλός σου μήτε η δούλη σου μήτε ο βους σου μήτε ο όνος σου μήτε κανέν εκ των κτηνών σου μήτε ο ξένος σου ο εντός των πυλών σου διά να αναπαυθή ο δούλός σου και η δούλη σου καθώς συ.Και ενθυμού, ότι ήσο δούλος εν τη γη της Αιγύπτου· και Κύριος ο Θεός σου σε εξήγαγεν εκείθεν εν χειρί κραταιά και εν βραχίονι εξηπλωμένω· διά τούτο Κύριος ο Θεός σου προσέταξεν εις σε να φυλάττης την ημέραν του σαββάτου.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου· διά να γείνης μακροχρόνιος και διά να ευημερής επί της γης, την οποίαν δίδει εις σε Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Και μη μοιχεύσης.Και μη κλέψης.Και μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Και μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου μήτε τον αγρόν αυτού μήτε τον δούλον αυτού μήτε την δούλην αυτού μήτε τον βουν αυτού μήτε τον όνον αυτού μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Hoe de geboden worden genummerd
De tekst bevat meer dan tien voorschriften, en er is meer dan één manier om hem in tien geboden te verdelen. De tabel toont als welk gebod elke passage in elke traditie telt. Een streepje betekent dat de passage niet tot de geboden wordt gerekend. „inl.” staat voor de inleiding: ze heeft geen eigen nummer, maar geldt als deel van de Tien Geboden.
| Tekst | Exodus | Deuteronomium | Septuaginta | Talmoed | Augustinus | Philo | katholiek | luthers | gereformeerd |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Ik ben Jahweh, uw God…” | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | inl. |
| „Gij zult geen andere goden naast Mij hebben” | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| „Gij zult u geen godenbeeld maken…” | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| „Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken…” | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| „Gedenk (onderhoud) de sabbat…” | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| „Eert uw vader en moeder…” | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| „Gij zult niet doden” | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| „Gij zult geen overspel doen” | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| „Gij zult niet stelen” | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| „Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen…” | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| „Gij zult het huis van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| „Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| „…noch zijn slaaf of slavin… noch iets van wat uw naaste behoort” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septuaginta — de Griekse vertaling van het Oude Testament. Haar indeling wordt tegenwoordig gevolgd door de Orthodoxe Kerk en door de meeste protestantse kerken, behalve de lutherse.
- Talmoed — in de joodse traditie is het eerste gebod de inleiding, „Ik ben Jahweh, uw God…”.
- De heilige Augustinus volgt de joodse traditie, maar telt de inleiding niet als gebod. Hij splitst het laatste gebod, „Gij zult … niet begeren”, in twee delen, naar de woordvolgorde van Deuteronomium.
- Philo van Alexandrië verdeelt de tekst zoals de Septuaginta, maar heeft „Gij zult niet doden” en „Gij zult geen overspel doen” in de omgekeerde volgorde.
- De katholieke Kerk volgt de indeling van Augustinus, maar telt de inleiding mee als deel van het eerste gebod.
- Lutheranen volgen de indeling van Augustinus zonder het verbod van beelden en nemen de tekst van Exodus als grondslag.
- Gereformeerde kerken volgen de indeling van de Septuaginta. De inleiding geldt als een noodzakelijk deel van de Tien Geboden en wordt altijd samen met de geboden uitgesproken.