Die Zehn Gebote
Die Zehn Gebote sind in 2. Mose, Kapitel 20, und in 5. Mose, Kapitel 5, aufgezeichnet. Das Alte Testament nennt sie „die Worte des Bundes“ (2Mo 34:28) und „die Zehn Worte“ (2Mo 34:28; 5Mo 4:13); das Neue Testament nennt sie „die Gebote“, auf Griechisch ἐντολαί (Mt 19:17; Röm 13:9). Heute heißen sie oft der Dekalog, nach dem griechischen δέκα λόγοι, „zehn Worte“.
Die beiden Aufzeichnungen der Zehn Gebote sind im Wesentlichen gleich. Sie nennen aber verschiedene Gründe für das Sabbatgebot: In 2. Mose beruht es auf der Schöpfung der Welt, in 5. Mose auf der Befreiung Israels aus der Sklaverei in Ägypten.
Im Neuen Testament beziehen sich Jesus und die Apostel mehrfach auf diese Gebote, und zwar auf alle außer dem Sabbatgebot. Sie sprechen vor allem davon, die Gebote innerlich zu halten und nicht nur äußerlich. Sie heben zwei Hauptforderungen hervor: die Liebe zu Gott und die Liebe zum Nächsten.
2. Mose und 5. Mose
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, ο εξαγαγών σε εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμά τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα εν τη γη κάτω, όσα εν τοις ύδασιν υποκάτω της γής·μη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· διότι δεν θέλει αθωώσει ο Κύριος τον λαμβάνοντα επί ματαίω το όνομα αυτού.Ενθυμού την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ, μήτε ο υιός σου, μήτε η θυγάτηρ σου, μήτε ο δούλός σου, μήτε η δούλη σου, μήτε το κτήνός σου, μήτε ο ξένος σου, ο εντός των πυλών σου·διότι εις εξ ημέρας εποίησεν ο Κύριος τον ουρανόν και την γην, την θάλασσαν και πάντα τα εν αυτοίς· εν δε τη ημέρα τη εβδόμη κατέπαυσε· διά τούτο ευλόγησε Κύριος την ημέραν του σαββάτου και ηγίασεν αυτήν.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, διά να γείνης μακροχρόνιος επί της γης, την οποίαν σοι δίδει Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Μη μοιχεύσης.Μη κλέψης.Μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Μη επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου· μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ τον δούλον αυτού· μηδέ την δούλην αυτού, μηδέ τον βουν αυτού, μηδέ τον όνον αυτού, μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, όστις σε εξήγαγον εκ γης Αιγύπτου, εξ οίκου δουλείας.Μη έχης άλλους θεούς, πλην εμού.Μη κάμης εις σεαυτόν είδωλον, μηδέ ομοίωμα τινός, όσα είναι εν τω ουρανώ άνω, ή όσα είναι εν τη γη κάτω, ή όσα είναι εν τοις ύδασιν υποκάτω της γηςμη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά· διότι εγώ Κύριος ο Θεός σου είμαι Θεός ζηλότυπος, ανταποδίδων τας αμαρτίας των πατέρων επί τα τέκνα, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς των μισούντων με·και κάμνων έλεος εις χιλιάδας γενεών των αγαπώντων με και φυλαττόντων τα προστάγματά μου.Μη λάβης το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω διότι ο Κύριος δεν θέλει αθωώσει τον λαμβάνοντα το όνομα αυτού επί ματαίω.Φύλαττε την ημέραν του σαββάτου, διά να αγιάζης αυτήν· καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου·εξ ημέρας εργάζου και κάμνε πάντα τα έργα σου·η ημέρα όμως η εβδόμη είναι σάββατον Κυρίου του Θεού σου· μη κάμης εν ταύτη ουδέν έργον, μήτε συ μήτε ο υιός σου μήτε η θυγάτηρ σου μήτε ο δούλός σου μήτε η δούλη σου μήτε ο βους σου μήτε ο όνος σου μήτε κανέν εκ των κτηνών σου μήτε ο ξένος σου ο εντός των πυλών σου διά να αναπαυθή ο δούλός σου και η δούλη σου καθώς συ.Και ενθυμού, ότι ήσο δούλος εν τη γη της Αιγύπτου· και Κύριος ο Θεός σου σε εξήγαγεν εκείθεν εν χειρί κραταιά και εν βραχίονι εξηπλωμένω· διά τούτο Κύριος ο Θεός σου προσέταξεν εις σε να φυλάττης την ημέραν του σαββάτου.Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, καθώς προσέταξεν εις σε Κύριος ο Θεός σου· διά να γείνης μακροχρόνιος και διά να ευημερής επί της γης, την οποίαν δίδει εις σε Κύριος ο Θεός σου.Μη φονεύσης.Και μη μοιχεύσης.Και μη κλέψης.Και μη ψευδομαρτυρήσης κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή.Και μη επιθυμήσης την γυναίκα του πλησίον σου· μηδέ επιθυμήσης την οικίαν του πλησίον σου μήτε τον αγρόν αυτού μήτε τον δούλον αυτού μήτε την δούλην αυτού μήτε τον βουν αυτού μήτε τον όνον αυτού μηδέ παν ό,τι είναι του πλησίον σου.
Wie die Gebote gezählt werden
Der Text enthält mehr als zehn Vorschriften, und es gibt mehr als eine Möglichkeit, ihn in zehn Gebote einzuteilen. Die Tabelle zeigt, als welches Gebot jede Stelle in der jeweiligen Tradition gezählt wird. Ein Strich bedeutet, dass die Stelle nicht zu den Geboten gezählt wird. „Einl.“ steht für die Einleitung: Sie hat keine eigene Nummer, gilt aber als Teil der Zehn Gebote.
| Text | 2. Mose | 5. Mose | Septuaginta | Talmud | Augustinus | Philo | katholisch | lutherisch | reformiert |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Ich bin der HERR, dein Gott …“ | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | Einl. |
| „Du sollst keine anderen Götter neben mir haben“ | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| „Du sollst dir kein Bildnis noch irgend ein Gleichnis machen …“ | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| „Du sollst den Namen des HERRN, deines Gottes, nicht mißbrauchen …“ | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| „Gedenke des Sabbattags …“ („Den Sabbattag sollst du halten …“) | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| „Du sollst deinen Vater und deine Mutter ehren …“ | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| „Du sollst nicht töten“ | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| „Du sollst nicht ehebrechen“ | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| „Du sollst nicht stehlen“ | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| „Du sollst kein falsch Zeugnis reden …“ | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| „Laß dich nicht gelüsten deines Nächsten Hauses“ | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| „Laß dich nicht gelüsten deines Nächsten Weibes“ | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| „… noch seines Knechtes noch seiner Magd … noch alles, was dein Nächster hat“ | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septuaginta — die griechische Übersetzung des Alten Testaments. Ihrer Einteilung folgen heute die orthodoxe Kirche und die meisten protestantischen Kirchen, mit Ausnahme der Lutheraner.
- Talmud — in der jüdischen Tradition ist das erste Gebot die Einleitung, „Ich bin der HERR, dein Gott …“.
- Der heilige Augustinus folgt der jüdischen Tradition, zählt die Einleitung aber nicht als Gebot. Er teilt das letzte Gebot, „Laß dich nicht gelüsten“, in zwei Gebote und folgt dabei der Wortfolge von 5. Mose.
- Philo von Alexandria teilt den Text ein wie die Septuaginta, stellt aber „Du sollst nicht töten“ und „Du sollst nicht ehebrechen“ in umgekehrter Reihenfolge.
- Die katholische Kirche folgt der Einteilung Augustins, zählt die Einleitung aber zum ersten Gebot.
- Die Lutheraner folgen der Einteilung Augustins ohne das Bilderverbot und legen den Text von 2. Mose zugrunde.
- Die reformierten Kirchen folgen der Einteilung der Septuaginta. Die Einleitung gilt als notwendiger Teil der Zehn Gebote und wird immer zusammen mit ihnen gesprochen.