De Tien Geboden
De Tien Geboden staan in hoofdstuk 20 van Exodus en in hoofdstuk 5 van Deuteronomium. Het Oude Testament noemt ze „de bepalingen van het Verbond” (Exo 34:28) en „de tien geboden” (Exo 34:28; Deu 4:13). Het Nieuwe Testament noemt ze „de geboden”, in het Grieks ἐντολαί (Mat 19:17; Rom 13:9). Tegenwoordig heten ze vaak de decaloog, naar het Griekse δέκα λόγοι, „tien woorden”.
De twee opschrijvingen van de Tien Geboden zijn in de kern gelijk. Ze geven wel verschillende redenen voor het sabbatsgebod: in Exodus rust het op de schepping van de wereld, in Deuteronomium op de bevrijding van Israël uit de slavernij in Egypte.
In het Nieuwe Testament verwijzen Jezus en de apostelen meer dan eens naar deze geboden, naar alle behalve het sabbatsgebod. Ze spreken vooral over het houden van de geboden van binnenuit, en niet alleen van buiten. Ze noemen twee hoofdeisen: liefde voor God en liefde voor de naaste.
Exodus en Deuteronomium
а҆́зъ є҆́смь гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й, и҆зведы́й тѧ̀ ѿ землѝ є҆гѵ́петскїѧ, ѿ до́мꙋ рабо́ты:
да не бꙋ́дꙋтъ тебѣ̀ бо́зи и҆ні́и ра́звѣ менє̀.
Не сотворѝ себѣ̀ кꙋмі́ра и҆ всѧ́кагѡ подо́бїѧ, є҆ли̑ка на небесѝ горѣ̀ и҆ є҆ли̑ка на землѝ ни́зꙋ, и҆ є҆ли̑ка въ вода́хъ под̾ земле́ю:
да не поклони́шисѧ и҆̀мъ, ни послꙋ́жиши и҆̀мъ: а҆́зъ бо є҆́смь гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й, бг҃ъ ревни́тель, ѿдаѧ́й грѣхѝ ѻ҆тє́цъ на ча̑да до тре́тїѧгѡ и҆ четве́ртагѡ ро́да ненави́дѧщымъ менѐ,
и҆ творѧ́й млⷭ҇ть въ ты́сѧщахъ лю́бѧщымъ мѧ̀ и҆ хранѧ́щымъ повелѣ̑нїѧ моѧ̑.
Не во́змеши и҆́мене гдⷭ҇а бг҃а твоегѡ̀ всꙋ́е: не ѡ҆чⷭ҇титъ бо гдⷭ҇ь прїе́млющаго и҆́мѧ є҆гѡ̀ всꙋ́е.
По́мни де́нь сꙋббѡ́тный, є҆́же свѧти́ти є҆го̀:
ше́сть дні́й дѣ́лай и҆ сотвори́ши (въ ни́хъ) всѧ̑ дѣла̀ твоѧ̑:
въ де́нь же седмы́й, сꙋббѡ́та гдⷭ҇ꙋ бг҃ꙋ твоемꙋ̀: да не сотвори́ши всѧ́кагѡ дѣла̀ въ ѻ҆́нь ты̀ и҆ сы́нъ тво́й и҆ дще́рь твоѧ̀, и҆ ра́бъ тво́й и҆ раба̀ твоѧ̀, и҆ во́лъ тво́й и҆ ѻ҆слѧ̀ твоѐ и҆ всѧ́кїй ско́тъ тво́й, и҆ пришле́цъ ѡ҆бита́ѧй ѹ҆ тебє̀:
занѐ въ шестѝ дне́хъ сотворѝ гдⷭ҇ь не́бо и҆ зе́млю, мо́ре и҆ всѧ̑ ꙗ҆̀же въ ни́хъ, и҆ почѝ въ де́нь седмы́й: сегѡ̀ ра́ди блгⷭ҇вѝ гдⷭ҇ь де́нь седмы́й и҆ ѡ҆ст҃ѝ є҆го̀.
Чтѝ ѻ҆тца̀ твоего̀ и҆ ма́терь твою̀, да бла́го тѝ бꙋ́детъ и҆ да долголѣ́тенъ бꙋ́деши на землѝ бла́зѣ, ю҆́же гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й дае́тъ тебѣ̀.
Не ѹ҆бі́й.
Не прелюбы̀ сотворѝ.
Не ѹ҆кра́ди.
Не послꙋ́шествꙋй на дрꙋ́га своего̀ свидѣ́телства ло́жна.
Не пожела́й жены̀ и҆́скреннѧгѡ твоегѡ̀, не пожела́й до́мꙋ бли́жнѧгѡ твоегѡ̀, ни села̀ є҆гѡ̀, ни раба̀ є҆гѡ̀, ни рабы́ни є҆гѡ̀, ни вола̀ є҆гѡ̀, ни ѻ҆сла̀ є҆гѡ̀, ни всѧ́кагѡ скота̀ є҆гѡ̀, ни всегѡ̀, є҆ли̑ка сꙋ́ть бли́жнѧгѡ твоегѡ̀.
а҆́зъ є҆́смь гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й, и҆зведы́й тѧ̀ и҆з̾ землѝ є҆гѵ́петскїѧ, ѿ до́мꙋ рабо́ты:
да не бꙋ́дꙋтъ тебѣ̀ бо́зи и҆́нїи пред̾ лице́мъ мои́мъ.
Да не сотвори́ши себѣ̀ кꙋмі́ра, ни всѧ́кагѡ подо́бїѧ, є҆ли̑ка на небесѝ горѣ̀, и҆ є҆ли̑ка на землѝ ни́зꙋ, и҆ є҆ли̑ка въ вода́хъ под̾ земле́ю,
да не поклони́шисѧ и҆̀мъ, нижѐ послꙋ́жиши и҆̀мъ: ꙗ҆́кѡ а҆́зъ є҆́смь гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й, бг҃ъ ревни́въ, ѿдаѧ́й грѣхѝ ѻ҆тцє́въ на ча̑да до тре́тїѧгѡ и҆ четве́ртагѡ ро́да ненави́дѧщымъ менѐ,
и҆ творѧ́й млⷭ҇ть въ ты́сѧщахъ лю́бѧщымъ менѐ и҆ хранѧ́щымъ повелѣ̑нїѧ моѧ̑.
Да не прїи́меши и҆́мене гдⷭ҇а бг҃а твоегѡ̀ всꙋ́е: не ѡ҆чи́ститъ бо гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й прїе́млющаго и҆́мѧ є҆гѡ̀ всꙋ́е.
Снабдѝ де́нь сꙋббѡ́тный свѧти́ти є҆го̀, ꙗ҆́коже заповѣ́да тебѣ̀ гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й:
ше́сть дні́й дѣ́лай, и҆ да сотвори́ши всѧ̑ дѣла̀ твоѧ̑,
въ де́нь же седмы́й сꙋббѡ́та гдⷭ҇ꙋ бг҃ꙋ твоемꙋ̀: да не сотвори́ши въ ѻ҆́нь всѧ́кагѡ дѣ́ла, ты̀ и҆ сы́нъ тво́й и҆ дще́рь твоѧ̀, ра́бъ тво́й и҆ раба̀ твоѧ̀, во́лъ тво́й и҆ ѻ҆се́лъ тво́й и҆ всѧ́къ ско́тъ тво́й, и҆ пришле́цъ ѡ҆бита́ѧй ѹ҆ тебє̀, да почі́етъ ра́бъ тво́й и҆ раба̀ твоѧ̀, и҆ ѻ҆се́лъ тво́й, ꙗ҆́коже и҆ ты̀:
и҆ да помѧне́ши, ꙗ҆́кѡ (и҆ ты̀) ра́бъ бы́лъ є҆сѝ въ землѝ є҆гѵ́петстѣй и҆ и҆зведе́ тѧ гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й ѿтꙋ́дꙋ рꙋко́ю крѣ́пкою и҆ мы́шцею высо́кою: сегѡ̀ ра́ди повелѣ̀ тебѣ̀ гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й, є҆́же храни́ти де́нь сꙋббѡ́тный и҆ свѧти́ти є҆го̀.
Чтѝ ѻ҆тца̀ твоего̀ и҆ ма́терь твою̀, ꙗ҆́коже заповѣ́да тебѣ̀ гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й, да бла́го тѝ бꙋ́детъ и҆ да долголѣ́тенъ бꙋ́деши на землѝ, ю҆́же гдⷭ҇ь бг҃ъ тво́й дае́тъ тебѣ̀.
Не ѹ҆бі́й.
Не прелюбодѣ́йствꙋй.
Не ѹ҆кра́ди.
Не послꙋ́шествꙋй на бли́жнѧго твоего̀ свидѣ́телства ло́жна.
Не пожела́й жены̀ бли́жнѧгѡ твоегѡ̀, не пожела́й до́мꙋ бли́жнѧгѡ твоегѡ̀, ни села̀ є҆гѡ̀, ни раба̀ є҆гѡ̀, ни рабы́ни є҆гѡ̀, ни вола̀ є҆гѡ̀, ни ѻ҆слѧ́те є҆гѡ̀, ни всѧ́кагѡ скота̀ є҆гѡ̀, нижѐ всѣ́хъ, є҆ли̑ка бли́жнѧгѡ твоегѡ̀ сꙋ́ть.
Hoe de geboden worden genummerd
De tekst bevat meer dan tien voorschriften, en er is meer dan één manier om hem in tien geboden te verdelen. De tabel toont als welk gebod elke passage in elke traditie telt. Een streepje betekent dat de passage niet tot de geboden wordt gerekend. „inl.” staat voor de inleiding: ze heeft geen eigen nummer, maar geldt als deel van de Tien Geboden.
| Tekst | Exodus | Deuteronomium | Septuaginta | Talmoed | Augustinus | Philo | katholiek | luthers | gereformeerd |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Ik ben Jahweh, uw God…” | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | inl. |
| „Gij zult geen andere goden naast Mij hebben” | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| „Gij zult u geen godenbeeld maken…” | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| „Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken…” | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| „Gedenk (onderhoud) de sabbat…” | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| „Eert uw vader en moeder…” | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| „Gij zult niet doden” | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| „Gij zult geen overspel doen” | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| „Gij zult niet stelen” | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| „Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen…” | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| „Gij zult het huis van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| „Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| „…noch zijn slaaf of slavin… noch iets van wat uw naaste behoort” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septuaginta — de Griekse vertaling van het Oude Testament. Haar indeling wordt tegenwoordig gevolgd door de Orthodoxe Kerk en door de meeste protestantse kerken, behalve de lutherse.
- Talmoed — in de joodse traditie is het eerste gebod de inleiding, „Ik ben Jahweh, uw God…”.
- De heilige Augustinus volgt de joodse traditie, maar telt de inleiding niet als gebod. Hij splitst het laatste gebod, „Gij zult … niet begeren”, in twee delen, naar de woordvolgorde van Deuteronomium.
- Philo van Alexandrië verdeelt de tekst zoals de Septuaginta, maar heeft „Gij zult niet doden” en „Gij zult geen overspel doen” in de omgekeerde volgorde.
- De katholieke Kerk volgt de indeling van Augustinus, maar telt de inleiding mee als deel van het eerste gebod.
- Lutheranen volgen de indeling van Augustinus zonder het verbod van beelden en nemen de tekst van Exodus als grondslag.
- Gereformeerde kerken volgen de indeling van de Septuaginta. De inleiding geldt als een noodzakelijk deel van de Tien Geboden en wordt altijd samen met de geboden uitgesproken.