De Tien Geboden
De Tien Geboden staan in hoofdstuk 20 van Exodus en in hoofdstuk 5 van Deuteronomium. Het Oude Testament noemt ze „de bepalingen van het Verbond” (Exo 34:28) en „de tien geboden” (Exo 34:28; Deu 4:13). Het Nieuwe Testament noemt ze „de geboden”, in het Grieks ἐντολαί (Mat 19:17; Rom 13:9). Tegenwoordig heten ze vaak de decaloog, naar het Griekse δέκα λόγοι, „tien woorden”.
De twee opschrijvingen van de Tien Geboden zijn in de kern gelijk. Ze geven wel verschillende redenen voor het sabbatsgebod: in Exodus rust het op de schepping van de wereld, in Deuteronomium op de bevrijding van Israël uit de slavernij in Egypte.
In het Nieuwe Testament verwijzen Jezus en de apostelen meer dan eens naar deze geboden, naar alle behalve het sabbatsgebod. Ze spreken vooral over het houden van de geboden van binnenuit, en niet alleen van buiten. Ze noemen twee hoofdeisen: liefde voor God en liefde voor de naaste.
Exodus en Deuteronomium
I am Hashem Eloheicha, Who brought thee out of Eretz Mitzrayim, out of the bais avadim (house of slaves).
Thou shalt have no elohim acherim in My presence. Thou shalt not make unto thee any pesel, or any temunah of any thing that is in Shomayim above, or that is in ha'aretz beneath, or that is in the mayim under ha'aretz. Thou shalt not tishtacheveh to them, nor serve them; for I Hashem Eloheicha am an El kanna, visiting the avon Avot upon the Banim unto the third and fourth generation of them that hate Me; But showing chesed unto thousands of them that love Me, and are shomer over My mitzvot.
Thou shalt not take the Shem Hashem Eloheicha in vain; for Hashem will not hold him guiltless that taketh Shmo in vain.
Remember Yom HaShabbos, to keep it kodesh. Sheshet yamim shalt thou labor, and do all thy work: But the Yom HaShevi'i is the Shabbos of Hashem Eloheicha; in it thou shalt not do any melachah, thou, nor thy ben, nor thy bat, thy eved, nor thy maidservant, nor thy cattle, nor thy ger that is within thy gates; For in sheshet yamim Hashem made Shomayim and Ha'Aretz, the yam, and all that in them is, and rested Yom HaShevi'i; for this reason Hashem blessed Yom HaShabbos, and set it apart as kodesh.
Honor thy av and thy em; that thy yamim may be long upon ha'adamah which Hashem Eloheicha giveth thee.
Thou shalt not murder. Thou shalt not commit adultery. Thou shalt not steal. Thou shalt not bear ed sheker against thy neighbor.
Thou shalt not covet thy neighborʼs bais, thou shalt not covet thy neighborʼs isha, nor his eved, nor his maidservant, nor his ox, nor his donkey, nor anything that is thy neighborʼs.
And kol HaAm saw the thunderings, and the lightnings, and the sound of the shofar, and HaHar smoking; and when HaAm saw it, they drew back, and stood afar off. And they said unto Moshe, Thou speak with us, and we will hear; but let not Elohim speak with us, lest we die.20:16 see Gn 42:23
And Moshe said unto HaAm, Fear not: for HaElohim is come to test you, and that His fear may be upon your faces, that ye sin not.
[ALEF] I am Hashem Eloheicha, Which brought thee out of Eretz Mitzrayim, from the bais avadim.
[BET] Thou shalt have no elohim acharim before Me. Thou shalt not make thee any pesel, or any temunah of anything that is in Shomayim above, or that is in Ha'Aretz beneath, or that is in the mayim beneath ha'aretz; Lo tishtachaveh (thou shalt not bow down thyself) unto them, nor serve them; for I Hashem Eloheicha am an El Kannah, visiting the iniquity of the avot upon the banim unto the third and fourth generation of them that hate Me, And showing chesed unto thousands of them that love Me and are shomer over My mitzvot.
[GIMEL] Thou shalt not take the Shem of Hashem Eloheicha in vain; for Hashem will not hold him guiltless that taketh Shmo in vain.
[DALET] Keep shomer Shabbos to set Shabbos apart as kodesh as Hashem Eloheicha commanded thee. Sheshet yamim thou shalt labor, and do all thy work: But the Yom HaShevi'i is the Shabbos of Hashem Eloheicha: in it thou shalt not do any work, thou, nor thy ben, nor thy bat, nor thy eved, nor thy maidservant, nor thine ox, nor thine donkey, nor any of thy cattle, nor thy ger that is within thy she'arim; that thy eved and thy amah may rest as well as thou. And remember that thou wast an eved in Eretz Mitzrayim, and that Hashem Eloheicha brought thee out thence through a yad chazakah and by an outstretched zero'a; therefore Hashem Eloheicha commanded thee to be shomer Shabbos on Yom HaShabbat.
[HEH] Honor thy av and thy em, as Hashem Eloheicha hath commanded thee; that thy yamim may be prolonged, and that it may go well with thee, in ha'adamah which Hashem Eloheicha giveth thee.
[VAV] Lo tirtzah (thou shalt not murder).
[ZAYIN] V'lo tinaf (neither shalt thou commit adultery).
[KHET] V'lo tignov (neither shalt thou steal).
[TET] V'lo ta'aneh v'reacha ed shav (neither shalt thou bear false witness against thy neighbor).
[YOD] V'lo tachmod (neither shalt thou covet, desiring) thy neighborʼs wife, neither shalt thou covet thy neighborʼs bais, his sadeh, or his eved, or his amah, his ox, or his donkey, or any thing that is thy neighborʼs.
These devarim Hashem spoke unto all your Kahal in the mountain out of the midst of the eish, of the anan, and of the thick darkness, with a kol gadol; and He added no more. And He wrote them in two luchot of even (stone), and delivered them unto me. And it came to pass, when ye heard the voice out of the midst of the choshech, (for the har did burn with eish,) that ye came near unto me, even all your Rashei Shvatim (Heads of Tribes), and your Zekenim (Elders); And ye said, Behold, Hashem Eloheinu hath showed us His kavod and His gadol (greatness), and we have heard His voice out of the midst of the eish; we have seen today that Elohim doth talk with man, and he liveth.
Hoe de geboden worden genummerd
De tekst bevat meer dan tien voorschriften, en er is meer dan één manier om hem in tien geboden te verdelen. De tabel toont als welk gebod elke passage in elke traditie telt. Een streepje betekent dat de passage niet tot de geboden wordt gerekend. „inl.” staat voor de inleiding: ze heeft geen eigen nummer, maar geldt als deel van de Tien Geboden.
| Tekst | Exodus | Deuteronomium | Septuaginta | Talmoed | Augustinus | Philo | katholiek | luthers | gereformeerd |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Ik ben Jahweh, uw God…” | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | inl. |
| „Gij zult geen andere goden naast Mij hebben” | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| „Gij zult u geen godenbeeld maken…” | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| „Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken…” | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| „Gedenk (onderhoud) de sabbat…” | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| „Eert uw vader en moeder…” | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| „Gij zult niet doden” | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| „Gij zult geen overspel doen” | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| „Gij zult niet stelen” | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| „Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen…” | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| „Gij zult het huis van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| „Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| „…noch zijn slaaf of slavin… noch iets van wat uw naaste behoort” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septuaginta — de Griekse vertaling van het Oude Testament. Haar indeling wordt tegenwoordig gevolgd door de Orthodoxe Kerk en door de meeste protestantse kerken, behalve de lutherse.
- Talmoed — in de joodse traditie is het eerste gebod de inleiding, „Ik ben Jahweh, uw God…”.
- De heilige Augustinus volgt de joodse traditie, maar telt de inleiding niet als gebod. Hij splitst het laatste gebod, „Gij zult … niet begeren”, in twee delen, naar de woordvolgorde van Deuteronomium.
- Philo van Alexandrië verdeelt de tekst zoals de Septuaginta, maar heeft „Gij zult niet doden” en „Gij zult geen overspel doen” in de omgekeerde volgorde.
- De katholieke Kerk volgt de indeling van Augustinus, maar telt de inleiding mee als deel van het eerste gebod.
- Lutheranen volgen de indeling van Augustinus zonder het verbod van beelden en nemen de tekst van Exodus als grondslag.
- Gereformeerde kerken volgen de indeling van de Septuaginta. De inleiding geldt als een noodzakelijk deel van de Tien Geboden en wordt altijd samen met de geboden uitgesproken.