De Tien Geboden
De Tien Geboden staan in hoofdstuk 20 van Exodus en in hoofdstuk 5 van Deuteronomium. Het Oude Testament noemt ze „de bepalingen van het Verbond” (Exo 34:28) en „de tien geboden” (Exo 34:28; Deu 4:13). Het Nieuwe Testament noemt ze „de geboden”, in het Grieks ἐντολαί (Mat 19:17; Rom 13:9). Tegenwoordig heten ze vaak de decaloog, naar het Griekse δέκα λόγοι, „tien woorden”.
De twee opschrijvingen van de Tien Geboden zijn in de kern gelijk. Ze geven wel verschillende redenen voor het sabbatsgebod: in Exodus rust het op de schepping van de wereld, in Deuteronomium op de bevrijding van Israël uit de slavernij in Egypte.
In het Nieuwe Testament verwijzen Jezus en de apostelen meer dan eens naar deze geboden, naar alle behalve het sabbatsgebod. Ze spreken vooral over het houden van de geboden van binnenuit, en niet alleen van buiten. Ze noemen twee hoofdeisen: liefde voor God en liefde voor de naaste.
Exodus en Deuteronomium
»Ja sam GOSPOD, tvoj Bog, koji te je izveo iz Egipta, kuće ropstva.
»Nemoj da imaš drugih bogova osim mene. Ne pravi sebi idola u obličju bilo čega što je gore na nebu ili dole na zemlji ili ispod u vodi. Ne klanjaj im se, niti im služi, jer sam ja, GOSPOD, tvoj Bog, ljubomoran Bog i kažnjavam decu za greh roditelja do trećeg i četvrtog kolena onih koji me mrze, a pokazujem ljubav do hiljaditog kolena onima koji me vole i drže se mojih zapovesti.
»Ne zloupotrebljavaj ime GOSPODA, svoga Boga, jer GOSPOD neće ostaviti nekažnjenog onoga ko zloupotrebljava njegovo ime.
»Seti se da subotu držiš svetom. Šest dana radi i obavljaj svoje poslove, ali sedmi dan je subota GOSPODA, tvoga Boga. Toga dana ne obavljaj nikakav posao, ni ti, ni tvoj sin, ni tvoja kći, ni tvoj rob, ni tvoja robinja, ni tvoja stoka, ni došljak koji živi među vama. Jer, GOSPOD je za šest dana načinio nebo i zemlju i more i sve što je u njima, a sedmog dana se odmarao. Zato je GOSPOD blagoslovio subotu i učinio je svetom.
»Poštuj svoga oca i svoju majku, da poživiš dugo u zemlji koju ti daje GOSPOD, tvoj Bog.
»Ne ubij.
»Ne učini preljubu.
»Ne ukradi.
»Ne svedoči lažno protiv svoga bližnjega.
»Ne poželi kuću svoga bližnjega. Ne poželi ženu svoga bližnjega, ni njegovog roba ni robinju, ni njegovog vola ni magarca, ni bilo šta drugo što pripada tvome bližnjemu.«
»Ja sam GOSPOD, tvoj Bog, koji te je izveo iz Egipta, kuće ropstva.
»Nemoj da imaš drugih bogova osim mene. Ne pravi sebi idola u obličju bilo čega što je gore na nebu ili dole na zemlji ili ispod u vodi. Ne klanjaj im se, niti im služi, jer sam ja, GOSPOD, tvoj Bog, ljubomoran Bog i kažnjavam decu za grehe roditelja do trećeg i četvrtog kolena onih koji me mrze, a pokazujem ljubav do hiljaditog kolena onima koji me vole i drže se mojih zapovesti.
»Ne zloupotrebljavaj ime GOSPODA, svoga Boga, jer GOSPOD neće ostaviti nekažnjenog onoga ko zloupotrebljava njegovo ime.
»Poštuj subotu držeći je svetom, kao što ti je GOSPOD, tvoj Bog, zapovedio. Šest dana radi i obavljaj sve svoje poslove, ali sedmi dan je subota GOSPODA, tvoga Boga. Toga dana ne obavljaj nikakav posao, ni ti, ni tvoj sin, ni tvoja kći, ni tvoj rob, ni tvoja robinja, ni tvoj vo, ni tvoje magare, ni sva tvoja stoka, ni došljak u tvom gradu, da i tvoj rob i robinja mogu da se odmore kao i ti. Seti se da si i ti bio rob u Egiptu i da te je GOSPOD, tvoj Bog, odande izveo moćnom rukom i ispruženom desnicom. Zato ti je GOSPOD, tvoj Bog, zapovedio da slaviš subotu.
»Poštuj svoga oca i svoju majku, kao što ti je zapovedio GOSPOD, tvoj Bog, da poživiš dugo i da ti bude dobro u zemlji koju ti daje GOSPOD, tvoj Bog.
»Ne ubij.
»Ne učini preljubu.
»Ne ukradi.
»Ne svedoči lažno protiv svoga bližnjega.
»Ne poželi ženu svoga bližnjega. Ne žudi za kućom svoga bližnjega, ni za njegovom njivom, ni za njegovim robom ili robinjom, ni za njegovim volom ili magarcem, ni za bilo čim drugim što pripada tvome bližnjemu.«
Hoe de geboden worden genummerd
De tekst bevat meer dan tien voorschriften, en er is meer dan één manier om hem in tien geboden te verdelen. De tabel toont als welk gebod elke passage in elke traditie telt. Een streepje betekent dat de passage niet tot de geboden wordt gerekend. „inl.” staat voor de inleiding: ze heeft geen eigen nummer, maar geldt als deel van de Tien Geboden.
| Tekst | Exodus | Deuteronomium | Septuaginta | Talmoed | Augustinus | Philo | katholiek | luthers | gereformeerd |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Ik ben Jahweh, uw God…” | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | inl. |
| „Gij zult geen andere goden naast Mij hebben” | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| „Gij zult u geen godenbeeld maken…” | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| „Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken…” | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| „Gedenk (onderhoud) de sabbat…” | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| „Eert uw vader en moeder…” | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| „Gij zult niet doden” | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| „Gij zult geen overspel doen” | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| „Gij zult niet stelen” | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| „Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen…” | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| „Gij zult het huis van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| „Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| „…noch zijn slaaf of slavin… noch iets van wat uw naaste behoort” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septuaginta — de Griekse vertaling van het Oude Testament. Haar indeling wordt tegenwoordig gevolgd door de Orthodoxe Kerk en door de meeste protestantse kerken, behalve de lutherse.
- Talmoed — in de joodse traditie is het eerste gebod de inleiding, „Ik ben Jahweh, uw God…”.
- De heilige Augustinus volgt de joodse traditie, maar telt de inleiding niet als gebod. Hij splitst het laatste gebod, „Gij zult … niet begeren”, in twee delen, naar de woordvolgorde van Deuteronomium.
- Philo van Alexandrië verdeelt de tekst zoals de Septuaginta, maar heeft „Gij zult niet doden” en „Gij zult geen overspel doen” in de omgekeerde volgorde.
- De katholieke Kerk volgt de indeling van Augustinus, maar telt de inleiding mee als deel van het eerste gebod.
- Lutheranen volgen de indeling van Augustinus zonder het verbod van beelden en nemen de tekst van Exodus als grondslag.
- Gereformeerde kerken volgen de indeling van de Septuaginta. De inleiding geldt als een noodzakelijk deel van de Tien Geboden en wordt altijd samen met de geboden uitgesproken.