De Tien Geboden
De Tien Geboden staan in hoofdstuk 20 van Exodus en in hoofdstuk 5 van Deuteronomium. Het Oude Testament noemt ze „de bepalingen van het Verbond” (Exo 34:28) en „de tien geboden” (Exo 34:28; Deu 4:13). Het Nieuwe Testament noemt ze „de geboden”, in het Grieks ἐντολαί (Mat 19:17; Rom 13:9). Tegenwoordig heten ze vaak de decaloog, naar het Griekse δέκα λόγοι, „tien woorden”.
De twee opschrijvingen van de Tien Geboden zijn in de kern gelijk. Ze geven wel verschillende redenen voor het sabbatsgebod: in Exodus rust het op de schepping van de wereld, in Deuteronomium op de bevrijding van Israël uit de slavernij in Egypte.
In het Nieuwe Testament verwijzen Jezus en de apostelen meer dan eens naar deze geboden, naar alle behalve het sabbatsgebod. Ze spreken vooral over het houden van de geboden van binnenuit, en niet alleen van buiten. Ze noemen twee hoofdeisen: liefde voor God en liefde voor de naaste.
Exodus en Deuteronomium
аз есмь госпо́дь бог твой, изведы́й тя от земли́ еги́петския, от до́му рабо́ты:
да не бу́дут тебе́ бо́зи ини́и ра́зве мене́.
Не сотвори́ себе́ куми́ра и вся́каго подо́бия, ели́ка на небеси́ горе́ и ели́ка на земли́ ни́зу, и ели́ка в вода́х под земле́ю:
да не поклони́шися им, ни послу́жиши им: аз бо есмь госпо́дь бог твой, бог ревни́тель, отдая́й грехи́ оте́ц на ча́да до тре́тияго и четве́ртаго ро́да ненави́дящым мене́,
и творя́й ми́лость в ты́сящах лю́бящым мя и храня́щым повеле́ния моя́.
Не во́змеши и́мене го́спода бо́га твоего́ всу́е: не очистит бо госпо́дь прие́млющаго и́мя его́ всу́е.
По́мни день суббо́тный, е́же святи́ти его́:
шесть дний де́лай и сотвори́ши (в них) вся дела́ твоя́:
в день же седмы́й, суббо́та го́споду бо́гу твоему́: да не сотвори́ши вся́каго дела́ в онь ты и сын твой и дщерь твоя́, и раб твой и раба́ твоя́, и вол твой и осля́ твое́ и вся́кий скот твой, и пришле́ц обита́яй у тебе́:
зане́ в шести́ днех сотвори́ госпо́дь не́бо и зе́млю, мо́ре и вся я́же в них, и почи́ в день седмы́й: сего́ ра́ди благослови́ госпо́дь день седмы́й и освяти́ его́.
Чти отца́ твоего́ и ма́терь твою́, да бла́го ти бу́дет и да долголе́тен бу́деши на земли́ бла́зе, ю́же госпо́дь бог твой дае́т тебе́.
Не уби́й.
Не прелюбы́ сотвори́.
Не укра́ди.
Не послу́шествуй на дру́га своего́ свиде́телства ло́жна.
Не пожела́й жены́ и́скренняго твоего́, не пожела́й до́му бли́жняго твоего́, ни села́ его́, ни раба́ его́, ни рабы́ни его́, ни вола́ его́, ни осла́ его́, ни вся́каго скота́ его́, ни всего́, ели́ка суть бли́жняго твоего́.
аз есмь госпо́дь бог твой, изведы́й тя из земли́ еги́петския, от до́му рабо́ты:
да не бу́дут тебе́ бо́зи и́нии пред лице́м мои́м.
Да не сотвори́ши себе́ куми́ра, ни вся́каго подо́бия, ели́ка на небеси́ горе́, и ели́ка на земли́ ни́зу, и ели́ка в вода́х под земле́ю,
да не поклони́шися им, ниже́ послу́жиши им: я́ко аз есмь госпо́дь бог твой, бог ревни́в, отдая́й грехи́ отце́в на ча́да до тре́тияго и четве́ртаго ро́да ненави́дящым мене́,
и творя́й ми́лость в ты́сящах лю́бящым мене́ и храня́щым повеле́ния моя́.
Да не прии́меши и́мене го́спода бо́га твоего́ всу́е: не очи́стит бо госпо́дь бог твой прие́млющаго и́мя его́ всу́е.
Снабди́ день суббо́тный святи́ти его́, я́коже запове́да тебе́ госпо́дь бог твой:
шесть дний де́лай, и да сотвори́ши вся дела́ твоя́,
в день же седмы́й суббо́та го́споду бо́гу твоему́: да не сотвори́ши в онь вся́каго де́ла, ты и сын твой и дщерь твоя́, раб твой и раба́ твоя́, вол твой и осе́л твой и всяк скот твой, и пришле́ц обита́яй у тебе́, да почи́ет раб твой и раба́ твоя́, и осе́л твой, я́коже и ты:
и да помяне́ши, я́ко (и ты) раб был еси́ в земли́ еги́петстей и изведе́ тя госпо́дь бог твой отту́ду руко́ю кре́пкою и мы́шцею высо́кою: сего́ ра́ди повеле́ тебе́ госпо́дь бог твой, е́же храни́ти день суббо́тный и святи́ти его́.
Чти отца́ твоего́ и ма́терь твою́, я́коже запове́да тебе́ госпо́дь бог твой, да бла́го ти бу́дет и да долголе́тен бу́деши на земли́, ю́же госпо́дь бог твой дае́т тебе́.
Не уби́й.
Не прелюбоде́йствуй.
Не укра́ди.
Не послу́шествуй на бли́жняго твоего́ свиде́телства ло́жна.
Не пожела́й жены́ бли́жняго твоего́, не пожела́й до́му бли́жняго твоего́, ни села́ его́, ни раба́ его́, ни рабы́ни его́, ни вола́ его́, ни осля́те его́, ни вся́каго скота́ его́, ниже́ всех, ели́ка бли́жняго твоего́ суть.
Hoe de geboden worden genummerd
De tekst bevat meer dan tien voorschriften, en er is meer dan één manier om hem in tien geboden te verdelen. De tabel toont als welk gebod elke passage in elke traditie telt. Een streepje betekent dat de passage niet tot de geboden wordt gerekend. „inl.” staat voor de inleiding: ze heeft geen eigen nummer, maar geldt als deel van de Tien Geboden.
| Tekst | Exodus | Deuteronomium | Septuaginta | Talmoed | Augustinus | Philo | katholiek | luthers | gereformeerd |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Ik ben Jahweh, uw God…” | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | inl. |
| „Gij zult geen andere goden naast Mij hebben” | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| „Gij zult u geen godenbeeld maken…” | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| „Gij zult de naam van Jahweh, uw God, niet ijdel gebruiken…” | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| „Gedenk (onderhoud) de sabbat…” | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| „Eert uw vader en moeder…” | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| „Gij zult niet doden” | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| „Gij zult geen overspel doen” | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| „Gij zult niet stelen” | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| „Gij zult tegen uw naaste geen valse getuigenis afleggen…” | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| „Gij zult het huis van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| „Gij zult de vrouw van uw naaste niet begeren” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| „…noch zijn slaaf of slavin… noch iets van wat uw naaste behoort” | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Septuaginta — de Griekse vertaling van het Oude Testament. Haar indeling wordt tegenwoordig gevolgd door de Orthodoxe Kerk en door de meeste protestantse kerken, behalve de lutherse.
- Talmoed — in de joodse traditie is het eerste gebod de inleiding, „Ik ben Jahweh, uw God…”.
- De heilige Augustinus volgt de joodse traditie, maar telt de inleiding niet als gebod. Hij splitst het laatste gebod, „Gij zult … niet begeren”, in twee delen, naar de woordvolgorde van Deuteronomium.
- Philo van Alexandrië verdeelt de tekst zoals de Septuaginta, maar heeft „Gij zult niet doden” en „Gij zult geen overspel doen” in de omgekeerde volgorde.
- De katholieke Kerk volgt de indeling van Augustinus, maar telt de inleiding mee als deel van het eerste gebod.
- Lutheranen volgen de indeling van Augustinus zonder het verbod van beelden en nemen de tekst van Exodus als grondslag.
- Gereformeerde kerken volgen de indeling van de Septuaginta. De inleiding geldt als een noodzakelijk deel van de Tien Geboden en wordt altijd samen met de geboden uitgesproken.