I dieci comandamenti
I dieci comandamenti sono scritti nel capitolo 20 dell’Esodo e nel capitolo 5 del Deuteronomio. L’Antico Testamento li chiama «le parole del patto» (Es 34:28) e «le dieci parole» (Es 34:28; Dt 4:13); il Nuovo Testamento li chiama «i comandamenti», in greco ἐντολαί (Mt 19:17; Rm 13:9). Oggi si chiamano spesso il Decalogo, dal greco δέκα λόγοι, «dieci parole».
I due racconti dei dieci comandamenti sono in sostanza uguali, ma danno motivi diversi per il comandamento del sabato: nell’Esodo si basa sulla creazione del mondo, nel Deuteronomio sulla liberazione di Israele dalla schiavitù in Egitto.
Nel Nuovo Testamento Gesù e gli apostoli si riferiscono più volte a questi comandamenti — a tutti tranne quello del sabato. Parlano soprattutto di osservarli nel cuore e non solo fuori. E mettono in rilievo due richieste principali: l’amore per Dio e l’amore per il prossimo.
Esodo e Deuteronomio
“Ta là Thượng Đế, CHÚA ngươi, Đấng đã mang ngươi ra khỏi xứ Ai-cập, nơi ngươi làm nô lệ.
Ngoài ta, ngươi không được có thần nào khác.
Ngươi không được làm cho mình một thần tượng nào giống như bất cứ vật gì trên trời cao hay dưới đất thấp nầy, hoặc trong nước nằm dưới đất. Ngươi không được bái lạy hay phục vụ thần tượng nào, vì ta, CHÚA và Thượng Đế ngươi là một Thượng Đế đố kỵ.20:5 Thượng Đế đố kỵ Hay ta là En-ca-na—Thượng Đế ganh tị. Nếu ngươi ghét ta, ta sẽ trừng phạt con cái ngươi, cho đến cả cháu chít ngươi nữa. Nhưng ta sẽ tỏ lòng nhân từ đến ngàn thế hệ sau cho những ai yêu mến ta và giữ các mệnh lệnh ta.
Ngươi không được dùng danh CHÚA là Thượng Đế ngươi một cách bừa bãi; CHÚA sẽ trừng phạt kẻ nào lạm dụng danh Ngài.
Hãy nhớ giữ ngày Sa-bát làm ngày thánh. Hãy làm việc trong sáu ngày, nhưng ngày thứ bảy là ngày nghỉ để tôn kính CHÚA là Thượng Đế ngươi. Trong ngày đó, không ai được phép làm việc gì cả: ngươi, con trai con gái, tôi trai tớ gái, súc vật ngươi, hay những người ngoại quốc cư ngụ trong các thị trấn ngươi cũng vậy. Vì trong sáu ngày CHÚA dựng nên trời, đất, biển và mọi vật trong đó. Đến ngày thứ bảy thì Ngài nghỉ ngơi. Nên CHÚA đã chúc phước cho ngày Sa-bát và thánh hóa ngày ấy.
Hãy tôn kính cha mẹ ngươi để ngươi được sống lâu trong xứ mà CHÚA là Thượng Đế sẽ ban cho ngươi.
Ngươi không được giết người.
Ngươi không được phạm tội ngoại tình.
Ngươi không được trộm cắp.
Ngươi không được đặt điều nói dối20:16 đặt điều nói dối Hay “làm chứng gian.” về người láng giềng mình.
Ngươi không được thèm muốn nhà người láng giềng mình. Ngươi không được tham vợ người, tôi trai tớ gái, bò, lừa của người hay bất cứ vật gì thuộc về láng giềng ngươi.”
Ta là CHÚA, Thượng Đế các ngươi; ta đã mang các ngươi ra khỏi xứ Ai-cập là nơi ngươi làm nô lệ.
Ngoài ta, ngươi không được thờ thần nào khác.
Ngươi không được làm hình tượng cho mình hay bất cứ tượng thờ nào giống các vật trên trời cao kia hay dưới đất thấp hoặc dưới nước. Ngươi không được thờ lạy hay phục vụ bất cứ thần tượng nào, vì ta là CHÚA, Thượng Đế các ngươi là Thượng Đế ganh tị. Nếu kẻ nào phạm tội và ghét ta, ta sẽ trừng phạt con cái luôn đến cả cháu chít. Nhưng ta sẽ làm ơn đến ngàn đời cho những ai yêu ta và vâng giữ mệnh lệnh ta.
Các ngươi không được lạm dụng danh CHÚA, vì CHÚA sẽ phạt bất cứ ai dùng danh Ngài một cách bừa bãi.
Hãy giữ ngày Sa-bát làm ngày thánh, như CHÚA là Thượng Đế đã truyền dặn ngươi. Các ngươi có thể làm mọi việc sáu ngày trong tuần, nhưng ngày thứ bảy là ngày nghỉ của CHÚA là Thượng Đế các ngươi. Trong ngày đó, ngươi cùng con trai, con gái, tôi trai tớ gái, bò, lừa hay bất cứ thú vật nào hoặc những người ngoại quốc sống trong thành phố các ngươi, không ai được làm việc gì. Như vậy, ngươi sẽ cho các đầy tớ được nghỉ ngơi như mình. Hãy nhớ các ngươi cũng đã từng là nô lệ tại Ai-cập và CHÚA là Thượng Đế đã đem các ngươi ra khỏi đó bằng quyền năng lớn lao của Ngài. Vì thế CHÚA là Thượng Đế đã truyền cho các ngươi phải nghỉ ngơi vào ngày Sa-bát.
Hãy hiếu kính cha mẹ ngươi, như CHÚA là Thượng Đế các ngươi đã phán dạy, để ngươi được sống lâu trên đất, và được thịnh vượng trong xứ mà CHÚA là Thượng Đế sẽ ban cho các ngươi.
Ngươi không được giết người.
Ngươi không được ngoại tình.
Ngươi không được trộm cắp.
Ngươi không được làm chứng gian để hại người láng giềng.
Ngươi không được ham muốn vợ người khác. Ngươi không được ham muốn nhà cửa, đất đai, tôi trai tớ gái, bò lừa hay bất cứ vật gì thuộc về người láng giềng mình.”
Come si numerano i comandamenti
Il testo contiene più di dieci precetti, e ci sono più modi di dividerlo in dieci comandamenti. La tabella mostra come ogni tradizione conta ciascun passo; un trattino significa che il passo non è contato tra i comandamenti, e «pre.» indica il preambolo: non ha un numero suo, ma è considerato parte dei dieci comandamenti.
| Testo | Esodo | Deuteronomio | Settanta | Talmud | Agostino | Filone | Cattolica | Luterana | Riformata |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| «Io sono il Signore Iddio tuo…» | 20:2 | 5:6 | — | 1 | — | — | 1 | — | pre. |
| «Non avere altri dii nel mio cospetto» | 20:3 | 5:7 | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| «Non farti scultura alcuna…» | 20:4–6 | 5:8–10 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | — | 2 |
| «Non usare il Nome del Signore Iddio tuo in vano…» | 20:7 | 5:11 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| «Ricordati del giorno del riposo…» («Osserva il giorno del riposo…») | 20:8–11 | 5:12–15 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 |
| «Onora tuo padre e tua madre…» | 20:12 | 5:16 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 |
| «Non uccidere» | 20:13 | 5:17 | 6 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 |
| «Non commettere adulterio» | 20:14 | 5:18 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| «Non furare» | 20:15 | 5:19 | 8 | 8 | 7 | 8 | 7 | 7 | 8 |
| «Non dir falsa testimonianza…» | 20:16 | 5:20 | 9 | 9 | 8 | 9 | 8 | 8 | 9 |
| «Non concupire la casa del tuo prossimo» | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 10 |
| «Non concupir la moglie del tuo prossimo» | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 9 | 10 | 9 | 10 | 10 |
| «…nè il suo servo, nè la sua serva… nè cosa alcuna che sia del tuo prossimo» | 20:17 | 5:21 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
- Settanta — la traduzione greca dell’Antico Testamento. Oggi la sua divisione è seguita dalla Chiesa ortodossa e dalla maggior parte delle chiese protestanti, tranne i luterani.
- Talmud — nella tradizione ebraica il primo comandamento è il preambolo, «Io sono il Signore Iddio tuo…».
- Sant’Agostino segue la tradizione ebraica ma non conta il preambolo come comandamento, e divide in due l’ultimo comandamento, «Non concupire», seguendo l’ordine delle parole del Deuteronomio.
- Filone di Alessandria divide il testo come i Settanta, ma ha «Non uccidere» e «Non commettere adulterio» in ordine inverso.
- La Chiesa cattolica segue la divisione di Agostino ma conta il preambolo come parte del primo comandamento.
- I luterani seguono la divisione di Agostino senza il divieto delle immagini e prendono come base il testo dell’Esodo.
- Le chiese riformate seguono la divisione dei Settanta; il preambolo è considerato una parte necessaria dei dieci comandamenti e si dice sempre insieme a loro.